ذهن آگاهی چیست؟ – آشنایی با ذهن آگاه – تکنیک های کسب ذهن آگاهی – مایند فولنس

ذهن آگاهی چیست؟ – آشنایی با ذهن آگاه – تکنیک های کسب ذهن آگاهی – مایند فولنس

ذهن آگاهی چیست؟ – آشنایی با ذهن آگاه – مایند فولنس

 مایندفولنس (mindfulness) به فارسی ذهن آگاهی، توجه ، آگاهی و حضور ذهن و حتی حضور آگاهی ترجمه شده است. یعنی توجه آگاهانه و هدفمند به زمان حال و به آنچه که در (here and now)  در حال حاضر در حال رخ دادن است به عبارتی دانستن اینکه چه اتفاقی در حال رخ دادن است و توجه کردن به آن.

به کمک ذهن آگاهی میتونیم از زندگی بیشتر لذت ببریم و بیشتر متوجه زیبایی های اطرافمان شویم. چون به تمام زیبایی که در زندگیمان هست بیشتر توجه میکنیم . ذهن آگاهی باعث کاهش یافتن استرس و اضطراب می شود و همین امر تاثیر به سزایی در افزایش کیفیت زندگی ما دارد.

وقتی با دکتر حسین زارع از اساتید خوب کشورمون که ترجمه های بسیار خوب روانشناسی شناختی رو دارند صحبت میکردم، ایشان یک ترجمه بسیار ملموس از این کلمه به من گفتند …. ترجمه تحت الفظی و راحت مایندفولنس میشه “ذهنت رو بپا” ینی حواست باشه الان در اینجا و اکنون داره چی از ذهنت میگذره.. حواست به ذهنت باشه.خوب تا اینجا گفتیم که ذهن آگاهی چی هست. ولی از اونجایی که بهترین تعریف اینه که مشخص کنیم چه چیزهایی جزوش نمیشه، میخوایم بررسی کنیم شبهاتی رو که در مورد مایند فولنس هست. اینکه ذهن آگاهی چی نیست؟

ذهن آگاهی
ذهن آگاهی

۱٫ ذهن آگاهی خالی بودن ذهن هست؟! چطور میشه به هیچی فکر نکرد؟

بعضی افراد فکر میکنند که با انجام تمرینات ذهن آگاهی باید به یکباره ذهنشان خالی شود و از تمامی افکار ناراحت کننده به کل رها شوند، اما در واقع اینطور نیست. ما در ابتدای هر دوره این نکته را به همه دانشجویان ذهن آگاهی خاطر نشان میکنیم که ذهن ما حتی یک دقیقه نمیتواند فکر نکند. ذهن ما به گونه ای طراحی شده است که دائما در حال تولید افکار و حل مسائل هست. پس ذهن آگاهی به معنای خالی بودن ذهن نیست بلکه تمرینات ذهن آگاهی به ما کمک میکند تا به افکارمان بیشتر توجه کنیم. با انجام تمرینات ذهن آگاهی یاد میگیریم که چگونه وقتی افکارمان در حال گذر هستند آن ها را تماشا کنیم. مثل نگاه کردن به واگن های قطاری که در حال گذر هست. ولی با قطار نریم. به عبارتی به جای ترسیدن و کناره گیری، سوار موج زندگی شویم، در حالی که حواسمان هست غرق نشویم.

 

۲٫  در ذهن آگاهی میگوییم که حالت فقط نگاه کردن بگیریم.. این همان بی احساس شدن نیست؟؟!!

 نه اصلا اینطور نیست.. تازه ذهن آگاهی به ما کمک میکنه که اتفاقا طیف کامل‌تر و عمیق‌تری از هیجانات را تجربه و درک کنیم، ما در هر لحظه با انجام تمرینات در تلاشیم که به افکار، ذهن ، بدنمان و احساسات آن توجه داشته باشیم. و حتی تاب آوری ما برای لحظات ناراحت کننده زندگی و ظرفیت وجودیمون بیشتر می‌شود.

 

۳٫ ذهن آگاهی از دین بودایی آمده و آیا این یعنی دین جدید؟!

خیر ذهن آگاهی و تمرینات مایند فولنس در بیشتر ادیان و آیین های قدیمی و جدید بوده  و هستند. مثلا شما چله نشینی عرفا را در نظر بگیرید. این مثال دقیقا یک تمرین برای مایند فولنس است. درسته که اصل و اساسش از مدیتیشن و شرق آسیا هست. ولی بعدا در تبدیل به علم شدن روش های مدیتیشن و مایندفولنس از بسیاری از مفاهیم اساسی در همه آیین ها استفاده شده و متمرکز به دین و آیین خاصی نیست.

ذهن آگاهی و نوروپلاستیسیتی

آیا میدانستید که ذهن ما قابلیت انعطاف پذیری دارد؟فک میکنید با این قابلیت چه کارهایی میتوانیم انجام دهیم؟فیلم زیر توضیحاتی در این رابطه را به شما نشان میدهد. بیایید با هم ببینیم .

ذهن آگاهی یا توجه آگاه

نوعی آگاهی است که از طریق توجه کردن با روشی خاص بروز می‌کند. هدفمند در زمان حال و بدون قضاوت نسبت به چیزها، همان‌طور که هستند(تیزدل، ویلیامز و سگال، ۲۰۱۴). ذهن آگاهی به ما اجازه می‌دهد به‌روشنی هر آنچه در زندگی ما اتفاق می‌افتد را ببینیم. درواقع در مایند فولنس، ذهنمان آگاه و فعال می‌شود. یعنی می‌فهمیم که داریم می‌فهمیم. وقتی در حال فکر کردن هستیم، توجه می کنیم که در حال فکر کردن هستیم.

 به زبان ساده هر موضوعی را که راجع به آن فکر می‌کنیم، می‌بینیم و هم به پدیده تفکر توجه می کنیم و هم متوجه فکر کننده هستیم. پس هر چه انسان بیدارتر و هوشیارتر باشد و حواسش نسبت به اتفاقات جاری و اکنون زندگی‌اش جمع‌تر باشد، ذهن آگاه‌تر است و پاسخ‌هایش به محرک‌های زندگی خردمندانه‌تر و مؤثرتر بوده و آرامش و اطمینان قلبی او بیشتر است.

مؤلفه‌های اساسی مایند فولنس را شاپیرو و همکاران در سال ۲۰۰۶ به اساسی‌ترین و مورداستفاده برای ذهن آگاهی استخراج کردند. در تعریف شاپیرو، ذهن آگاهی نوعی از آگاهی است که از طریق ترجمه هدفمند و غیر قضاوتی و به شیوه‌ای خاص به لحظه و شرایط کنونی پدید می‌آید.

 این تعریف سه مؤلفه ذهن آگاهی را در بردارد:

۱٫      هدفمندی یا قصد

۲٫      توجه

۳٫      به شیوه‌ای خاص یا نگرش(کیفیت ذهن آگاهی)

قصد، ترجمه و نگرش مراحل یا فرآیندهای مجزایی نیستند، بلکه جنبه‌های درهم‌تنیده یک فرآیند چرخه‌ای است و هم‌زمان رخ می‌دهند. ذهن آگاهی این فرآیند لحظه‌به‌لحظه است.

مؤلفه اول: قصد

هنگامی‌که روانشناسی غرب تلاش کرد تا ماهیت تمرین ذهن آگاهی را از ریشه‌های اصلی مذهبی-فرهنگی خودش جدا کند، تا حدودی جنبه قصد(از دیدگاه بودائیسم روشنگری و شفقت برای تمامی موجودات زنده بود) از دست رفت به نظر می‌رسد بازگشت مجدد این جنبه به مدل ذهن آگاهی ارزشمند باشد.

 نقش قصد در تمرین مراقبه با یک مثال توسط پژوهش شاپیرو عنوان می‌شود:

شاپیرو در این پژوهش قصدمندی تمرین کنندگان مراقبه را موردبررسی قرارداد و دریافت که هر چه افراد تمرین‌های مراقبه را ادامه دهند، قصد و نیت آن‌ها در طول یک پیوستار از خودتنظیمی به‌سوی خودکاوی و نهایت رهاسازی خود تغییر می‌کند. علاوه بر این، این پژوهش بدون داده‌های مرتبط با قصدمندی را موردبررسی قرارداد. افرادی که هدف آن‌ها خودتنظیمی و مدیریت استرس بود، خودتنظیمی را به دست آوردند، آن‌هایی که هدفشان خودکاوی بود به آن دست یافتند و آن‌هایی که هدفشان رهاسازی خود بود، به رهاسازی رسیدند.

قبل از تمرکز بر چیزی به روشنی بدانید که قصد توجه به چه چیزی را دارید.

در این صورت است که مغز شما فقط بر آن چیز متمرکز می‌شود.

این یافته‌ها هماهنگ، تعریف قصدمندی به‌عنوان یک فرآیند پویا و بالنده است که موجب آگاهی و بینش می‌شود. قصدمندی یکی از مؤلفه‌های اصلی ذهن آگاهی است. با این وجود برای درک کل فرآیند باید به مؤلفه‌های دیگر آن نیز توجه کنیم.

مؤلفه دوم: توجه

مؤلفه دیگر ذهن آگاهی توجه است. در تمرین‌های ذهن آگاهی توجه کردن شامل مشاهده لحظه‌به‌لحظه اعمال فرد و تجارب درونی و بیرونی فرد است. در این نوع توجه، فرد همه شیوه‌های تفسیر تجارب را به کنار گذاشته و به تجربه خود که در زمان حال وجود دارد، توجه می‌کند. با این روش، فرد یاد می‌گیرد تا لحظه‌به‌لحظه به محتوای هشیاری خود توجه کند. اهمیت توجه در درمان شناختی-رفتاری نیز دیده می‌شود، بر این اساس توانایی توجه (یعنی مشاهده) رفتارهای درونی و بیرونی و هسته ذهن آگاهی تمرین توجه کردن است. به همین خاطر است که میگوییم ذهن آگاهی برای افزایش تمرکز و توجه افراد راه حل بسیار مناسبی است.

توجه

مؤلفه سوم: نگرش

اینکه افراد چگونه توجه کنند، مهم است. کیفیت توجه نشان‌دهنده مؤلفه نگرش ذهن آگاهی است. اغلب ذهن آگاهی را یک آگاهی سازه قلمداد می‌کنند، اما کیفیت این آگاهی مطرح نشده است. ولی کیفیت توجه کردن بسیار مهم است. برای مثال توجه می‌تواند کیفیت سرد و انتقادی داشته باشد یا می‌تواند کیفیت عاطفی و شفقت‌آمیز و با یک حس مهربانی، حضور دوستانه و علاقه باشد(کابات زین، ۲۰۰۳).

شاپیرو و همکارانش چنین فرض کرده‌اند که افراد می‌توانند تجارب درونی و بیرونی خود بدون ارزیابی و تفسیر و تجربه کنند. همچنین پذیرش، گشودگی و مهربانی را با تجارب خود، همراه کنند. برای افرادی که تمرین‌های ذهن آگاهی را انجام می‌دهد، مهم است که هوشیارانه مهربانی، اشتیاق و گشودگی را با آگاهی همراه نمایند.

بنابراین با انجام تمرین هدفمند، فرد قادر می‌شود تا به تجارب خود علاقه نشان دهد. در نتیجه بر خود و اعمالش بیشتر متمرکز شود.

برای تهیه محصول صوتی و تصویری تمرکز و ذهن آگاهی اینجا کلیک کنید.

 

راضیه صفاری فرد هستم. دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی دانشگاه تهران. در راستای بهبود پرورش مثبت و بهبود فردی خودم و دیگران تلاش میکنم.

کانال تلگرام
مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *